اخترشناسی فروسرخ

نگاشته شده به تاریخ ۱ بهمن ۱۳۸۹ در موضوع نجوم | دیدگاه ها مسدود است

اگر چشمان ما به تابش فروسرخ یا حرارتی حساس بود، آسمان شب کاملاً متفاوت به نظر می رسید. چنین آسمانی پر از ابرهای کیهانی تابنده و کهکشان های دوردست پراکنده و نورانی از ستاره های تازه متولد شده بود. در آن صورت می توانستیم ستاره های جوان و مرکز کهکشان خودمان را که در حالت عادی پشت انبوهی از دانه های غبار پراکنده در فضا پنهان است، تشخیص دهیم. زیرا نور فروسرخ مستقیم از میان غبار میان ستاره ای عبور می کند. هر چیزی در عالم خنک تر از ستاره های عادی (دمای حدود ۳هزار درجه ی سانتی گراد) تابش فروسرخ می فرستند. اخترشناسان می توانند با استفاده از تلسکوپ های فروسرخ، اطلاعات نامرئی برای تلسکوپ های نور مرئی را آشکار کنند.

طول موج های فروسرخ: تایش فروسرخ، همان طور که از نامش پیداست، درست پس از انتهای سرخ طیف مرئی قرار دارد. این تابش در مقایسه با نور مرئی بخش وسیع تری از طریف الکترومغناطیس را می پوشاند: از ۷۰۰ نانومتر (یک میلیاردم یک متر) تا یک میلی متر، جایی که امواج رادیویی آغاز می شوند. اخترشناسان تابش فروسرخ را به چهار ناحیه تقسیم می کنند: فروسرخ نزدیک، میانی و دور، و امواج زیر میلی متری (امواج مایکروویو یا ریزموج). رصد تابش فروسرخ همیشه نبردی با جو زمین است. زیرا دی اکسید کربن و بخار آب، نور فروسرخ را حذب می کنند. اما برخی طول موج های بلندتر و کوتاه تر فروسرخ به قله های کوهستانی می رسند.

تلسکوپ های فروسرخ زمینی: تلسکوپ های فروسرخ شبیه تلسکوپ های نور مرئی اند: در حقیقت جدیدترین تلسکوپ های بازتابی بزرگ را برای رصد هم زمان نور مرئی و فروسرخ طراحی کرده اند. البته رصدخانه باید در ارتفاعات باشد. دوربین فروسرخ باید دستگاه سرد کننده ای داشته باشد تا تابش فروسرخ حاصل از حرارت خودش با امواج ضعیف فروسرخ فضایی تداخل پیدا نکند. رصدگاه در قاره ی سردسیر، خشک و مرتفع جنوبگان یکی از بهترین مناطق شناخته شده ی روی زمین برای مشاهده ی فروسرخ کیهانی است.

در مدار: رصدخانه ی فضایی فروسرخ اروپا (ISO)، درست بر فراز جو زمین، ماهواره ای بود که افق های جدید در بررسی کهکشان های تصادم کننده، زایشگاه های ستاره ای پنهان و ابرهای میان ستاره ای پیش چشم ما را رسم کرد. این تلسکوپ را درون فلاسک عظیمی جاسازی کرده بودند که آن را تا منفی ۲۷۰ درجه سانتی گراد خنک نگه می داشت تا حرارت خودش با امواج فضایی تداخلی ایجاد نکند. پس از سه سال، که هلیم مایع خنک کننده ی تلسکوپ به پایان رسید، رصدهای ISO هم تمام شد. اکنون رصدخانه ی فضایی فروسرخ پیش رو تلسکوپ اسپیترز یا SIRTF است که در سال ۲۰۰۳ میلادی در مدار به فاصله ی بسیار دور از زمین قرار گرفت و تاکنون دست آوردهای شگفتی داشته است.

رصدخانه ی هوابرد سوفیا: رصدخانه ی پوش کرده ای برای اخترشناسی فروسرخ (سوفیا SOFIA) یک بوئینگ SP747 تغییر یافته است که تلسکوپ فروسرخی را بر فراز جو جذب کننده ی نور فروسرخ حمل می کند. استفاده از این هواپیما کم هزینه تر و انعطاف پذیرتر از ماهواره است و می توان تلسکوپ بزرگ تری را با آن حمل کرد. آینه ی ۲٫۵ متری این رصدخانه بسیار بزرگ تر از آینه ی رصدخانه ISO است.

ابرهای میان ستاره ای در جبار: تلسکوپ های فروسرخ به مواد سرد و ولرم، از جمله ی ابرهای وسیع گاز و غبار، که صدها سال نوری در سرتاسر صورت فلکی جبار گسترده شده اند، حساس اند. آنها عموماً دمایی حدود منفی ۲۰۰ درجه سانتی گراد دارند (قرمز در تصویر ماهوره ای ایراس). در نواحی چگال تر؛ حرارت ستاره های تازه متولد شده گاز و غبار اطراف را تا هزار درجه ی سانتی گراد گرم می کند (نواحی سفید). از دید تلسکوپ های نور مرئی این ابرها فقط مانند اشباحی تیره دیده می شوند. در عوض، بیش تر ستاره هایی که در نور مرئی دیده می شوند، داغ تر از آن اند که در نور فروسرخ خود را نشان دهند.

» جدول تلسکوپ های مهم فروسرخ

*منبع: فرهنگ‌نامه‌ی نجوم و فضا

Share
دیدگاه ها مسدود است.